رضا جنیدی

    کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

◄ استراتژی آمریکا درمنطقه آسیای مرکزی وقفقاز ؛ چالش های فراروی ج.ا.ا

چكيده

واقعه 11 سپتامبر 2001 در آمریکا موجب طراحی دوباره محیط امنیت بین المللی و تغییرات گسترده در اولویت های سیاست امنیتی و خارجی این کشور شد. جنگ علیه تروریسم در افغانستان منجر به حضور نظامی این کشور در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز شد؛ منطقه ای که مسکو آن را جزو قلمرو نفوذ سنتی خود محسوب می کند. وضعیت جدید موجب ایجاد سردرگمی و واکنش های متضاد و متناقضی در کشورهای منطقه شد. اما در هر حال، حضور نظامی درازمدت واشنگتن می تواند زمینه تغییرات گسترده ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک را فراهم ساخته، روند بازی بزرگ برای کنترل منابع انرژی و مسیرهای انتقال آن را که از اوایل دهه 1990 میان بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای شروع شد، دگرگون ساخته، به ترسیم مجدد خطوط نفوذ کشورهای بزرگ منطقه ای نظیر روسیه، ایران، ترکیه و چین منجر شود؛با توجه پيگيري سياست «همه چيز بدون ايران» از سوي آمريكا به نظر مي رسد جمهوري اسلامي ايران از تحولات پس از 11 سپتامبر بيش از ساير كشورها متضرر شده است. بنابراین، لازم است سیاست سازان جمهوری اسلامی ضمن شناخت علایق و استراتژی ژئوپلیتیکی مهم ترین بازیگر جهان در منطقه آسیای مرکزیو قفقاز، چالش ها و تهدیدهای فراروی ایران که مترتب از حضور و نفوذ آمریکا در این منطقه استراتژیک است را شناسایی و در جهت تضعیف این چالش ها و یا حتی تبدیل آنها به فرصت گام بردارند.

        حسین رعیتی؛ قمر پورمحمدی

       دانش­آموخته کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه شیراز

◄ اتابکان آذربایجان و آران ؛ مختصری درباره اتابکان آذربایجان

چکیده

به سبب اهمیت نقش اتابکان آذربایجان در تحولات تاریخی منطقه آران، بر پژوهشگران تاریخ ایران بایسته است تا به شناختی کافی از رویدادهایی که بر این خاندان گذشته است، دست یابند. از این رو بر آنیم تا در آغار پرداختن به مجموعه مقالاتی با عنوان اتابکان آذربایجان و آران، نخست نگاهی گذرا بر تاریخ سیاسی سلسله اتابکان آذربایجان بیفکنیم.

         حسن گلی

        محقق و نویسنده

◄ عهد نامه ترکمان چای در گذر تاریخ

چکیده

قرارداد ترکمان چای به تنهایی می تواند از واقعیتهای  زیادی پرده بردارد ؛وجوداین قراردادمی تواند بهترین دلیل برای اثبات ایرانی بودن سرزمینهای آن سوی ارس ( قفقاز ) باشد؛واقعیتی که امروزه در جمهوری آذربایجان تلاشهای زیادی برای کتمان آن صورت می گیرد.ضمن اینکه بررسی جنگهای ایران و روس که منتج به انعقاد قرار داد تحمیلی ترکمان چای گردید ومقایسه آن با جنگ هشت ساله ایران و عراق و نتایج ناشی از آن می تواند ملاک خوبی برای بررسی تاثیرنوع رژیم سیاسی حاکم،براستقلال و تمامیت ارضی کشورباشد؛موضوعی که نتیجه آن می تواند علاوه بر استفاده در داخل کشور برای مردم جمهوری آذربایجان نیز که امروزه بخشي از خاک کشورشان در تصرف دولت ارمنستان می باشد نیز مفید واقع گردد.

دكتر بهرام اميراحمديان‌

      استاد دانشگاه، نویسنده و محقق

◄ جغرافياي قفقاز

چکیده

  احتمال بسيار زياد دارد كه منشأ نام قفقاز ازواژه «كوه قاف‌» از نامهاي جغرافيايي اساطيري ايراني باشد كه در شاهنامه فردوسي ازآن نام برده شده‌است‌. ناصرالدين شاه در سفرنامه خود از اين رشته كوه به نام «قاف‌» نام برده است‌(سفرنامه ناصرالدين شاه به فرنگ‌). ماورأ قفقاز واژه‌اي است جغرافيايي (توپونيم‌)كه از ديدگاه روسها به «آنچه در پشت رشته كوههاي قفقاز بزرگ‌» واقع شده است‌، گفته مي‌شد كه شامل سرزمينهاي جنوبي دامنه هاي جنوبي قفقاز بزرگ ازقلمرو امپراتوري روسيه بود. به اين قلمرو كه در بين مرزهاي شمال شرقي امپراتوري عثماني (و بعد از پايان جنگ بين‌الملل اول جمهوري تركيه‌)، شمال رود ارس در مرز ايران و روسيه (و سپس اتحاد جماهير شوروي‌) و جنوب رشته كوههاي قفقاز بزرگ قرار داشت به زبان روسي « Zakavkazia» (زاكافكازيا) گفته مي شود. واژه «ماورأ قفقاز» فارسي و « Transcaucasia» انگليسي‌، ترجمه همان واژه روسي است‌. از ديدگاه غير روسها و به ويژه ايرانيها كه از جنوب به آن مي نگرند اين قلمرو در واقع همان «قفقاز جنوبي‌» است‌.

■ مقدمه‌:

       دکترجواد شریف نژاد

        محقق،نویسنده ،مدرس دانشگاه

◄ کشور ایران و بحران قره باغ

چکیده

از نظر ایران هر یک ازالگوهای امنیتی پیشنهادی برای منطقة قفقاز باید امنیت ایران را هم در نظر بگیرد، بخصوص مانع از استقرار نیروهای خارجی در منطقه گردد. لذا ایران با هر ایده ای که این کشور را به گونه ای نادیده بگیرد و یا باعث ورود و استقرار نیروهای خارجی در منطقه گردد مخالفت خواهد نمود . به نظر ایران الگوهای فرا منطقه ای همچون گسترش ناتو وسازمان امنیت وهمکاری اروپا به شرق ویا طرح همکاری جمهوریهای شوروی سابق که امنیت را به عنوان یک مفهوم جهانی در نظر گرفته وامنیت منطقه ای را در چارچوب نظام جهانی تعریف می کنند، هم به علت تعدد بازیگران بین المللی و هم به علت کنارگذاشتن بازیگران منطقه ای و همسایگان بلافصل قفقاز نخواهند توانست امنیت منطقه ای را تامین نموده وبرای مناقشات منطقه ای از جمله برای مناقشةقره باغ راه حل ایجاد کنند.

ولی جباری

     کارشناس ارشد جامعه شناسی شیعیان

◄ شعرای جمهوری آذربایجان

چکیده

در دو شماره گذشته نشریه آران تلاش گردید تا تحقیقات نگارنده تحت عنوان علمای دینی و فرهنگی جمهوری آذربایجان که در200سال گذشته متحمل بیشترین لطمات سیاسی و اجتماعی ومعنوی... شده اند معرفی گردد و اگرچه از ابتدا  معترف به بضاعت اندک نگارنده در معرفی آنان بودیم ،امادر مصاحبه با مومنین و ریش سفیدان این خطه سعی نمودیم پرده از چهره تابناک علمای دینی و علمای شهیدی برداریم که عمر و جان خود را در راه گسترش علوم و معارف دینی گذاشته اند.درمقاله حاضرتلاش می کنیم با استناد به منابع در دسترس تعدادی از شعرای این خطه را بصورت مختصر معرفی نمائیم.

       احمد كاظمي

      محقق و پژوهشگر مسائل منطقه

چکیده

مناقشه قره باغ ديگر منازعه اي بين ارمني هاي ساكن منطقه مزبور و آذريهاي محلي نيست. منازعه قره باغ يكي از بحرانهاي بين المللي دوران بعد از جنگ سرد مي باشد كه تبديل به زخم مزمني در كل پيكره سيستم آشفته نظام بين المللي معاصر شده است. بحران قره باغ به خاطـر ماهيت بازيـگران موجود در آن و به لحاظ نوع مسائلي كه بوجود آورده و خواهد آورد، بحراني است كه هر روز ابعاد منطقه اي و بين المللي آن زيادتر شده و اين به نوبه خود حل بحران را سخت تر و پيچيده تر مي كند. بويژه اينكه تحولات جديد بين المللي بر روند مذاكرات صلح قره باغ تاثير گذار است.  چنانچه اعلام استقلال يك جانبه كوزوو و حمايت امريكا از آن تاثير منفي بر موقعيت باكو درمناقشه قره باغ گذاشته است.

بیشتر کتابهایی که در ایران و یا سایر کشورهای دیگر پیرامون این موضوع انتشار یافته اند، مربوط به زمان پس از سال 1988 می باشند. این مسئله نشان می دهد که بیشتر منابع به ریشه یابی موضوع درگیری های قومی در این سرزمین و بویژه قسمت کوهستانی آن پرداخته اند.